Một số góp ý về Thủ tục rút gọn trong xây dựng Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi
15:23 10/11/2014

Thủ tuc rút gọn là thủ tục tố tụng đặc biệt được quy định tại Chương XXXIV Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành và Chương XXXII Dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi. Thực hiện thủ tục rút gọn góp phần giải quyết nhanh chóng các vụ án hình sự nhưng vẫn đảm bảo tính hiệu quả, khách quan, chính xác. Thủ tục rút gọn được quy định trong pháp luật của rất nhiều quốc gia (Pháp, Nhật Bản…) và trên thực tế đều được các quốc gia này áp dụng hiệu quả. Để góp phần hoàn thiện quy định về thủ tục rút gọn trong Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi, chúng tôi có một số ý kiến đóng góp sau đây:

1. Vấn đề áp dụng thủ tục rút gọn trong các giai đoạn tố tụng:

          Theo quy định của Luật tố tụng hình sự Nhật Bản thì thủ tục rút gọn chỉ áp dụng trong giai đoạn truy tố và xét xử, không áp dụng trong giai đoạn điều tra. Đây là một quy định hay và tương đối phù hợp với điều kiện và tình hình tư pháp của Việt Nam hiện nay (dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi quy định, thủ tục rút gọn được áp dụng đối với tất cả các giai đoạn tố tụng).

Thực tiễn cho thấy, thủ tục rút gọn ít được áp dụng trong giải quyết vụ án hình sự ở nước ta (riêng với địa bàn tỉnh Hà Tĩnh mỗi năm chỉ có từ 2-3 vụ án được xét xử theo thủ tục rút gọn, chiếm tỉ lệ khoảng 0.38%). Một trong những lí do là các cơ quan tiến hành tố tụng có thể thấy áp lực và khó khăn trong quá trình giải quyết vụ án vì thời gian quá ngắn. Do đó, để đảm bảo hiệu quả và an toàn, hầu hết các vụ án hình sự đều được giải quyết theo thủ tục thông thường. Để thủ tục rút gọn được áp dụng rộng rãi hơn, cần phải thực hiện chặt chẽ và chắc chắn ở 1 giai đoạn tố tụng và giai đoạn cần thiết là giai đoạn điều tra. Điều này vừa đảm bảo yêu cầu thực tiễn vừa đảm bảo chất lượng giải quyết vụ án.

          Theo dự thảo Bộ luật hình sự tố tụng sửa đổi, thủ tục rút gọn có thể áp dụng đối với tội phạm nghiêm trọng (loại tội có khung hình phạt cao nhất đến 7 năm tù) vì vậy, việc quy định không áp dụng thủ tục rút gọn ở giai đoạn điều tra càng có ý nghĩa thực tế. Đối với tội phạm nghiêm trọng, tính chất, hành vi phạm tội gây nguy hại lớn cho xã hội, đặc biệt là các tội phạm về Chức vụ và tội phạm về Xâm phạm an ninh quốc gia, việc thu thập chứng cứ, chứng minh tội phạm thường khó khăn hơn, nên nếu áp dụng thủ tục rút gọn thì chỉ áp dụng ở giai đoạn truy tố và xét xử là phù hợp.

2. Về điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn:

Thủ tục rút gọn được áp dụng khi có đủ các điều kiện sau đây (Điều 424 Dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi):

- Người thực hiện hành vi phạm tội bị bắt quả tang hoặc người đó ra tự thú;

- Sự việc phạm tội đơn giản, chứng cứ rõ ràng;

- Tội phạm đã thực hiện là tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng;

- Người phạm tội có nơi cư trú, lai lịch rõ ràng;

           

Về cơ bản, chúng tôi thống nhất với các điều kiện áp dụng trong dự thảo, nhưng bổ sung thêm 02 nội dung sau:

Thứ nhất, theo dự thảo thì có thể áp dụng thủ tục rút gọn đối với “tội phạm nghiêm trọng”, tuy nhiên nên quy định loại trừ áp dụng thủ tục này đối với nhóm tội phạm về Chức vụ và tội phạm Xâm phạm an ninh quốc gia. Như đã phân tích ở trên, đây là những nhóm tội thường khó khăn hơn so với các nhóm tội phạm khác trong thu thập chứng cứ, chứng minh tội phạm, nếu áp dụng thủ tục rút gọn, bị hạn chế về mặt thời gian từ đó có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án.

          Thứ hai, để đảm bảo quyền của bị can, bị cáo nên quy định thêm điều kiện để áp dụng thủ tục này là phải có sự đồng ý của bị can, bị cáo. Khi thông báo cho bị can, bị cáo về việc áp dụng thủ tục rút gọn, nếu họ không đồng ý thì phải xét xử theo thủ tục thông thường (Luật tố tụng hình sự Nhật Bản quy định rất cụ thể về vấn đề này và hầu hết các bị can, bị cáo đều lựa chọn xét xử theo thủ tục rút gọn vì thực tế sẽ đem lại cho họ nhiều thuận lợi hơn như thời gian bị tạm giam ngắn  hơn…).

3. Quyền bào chữa của bị can, bị cáo trong thủ tục rút gọn:

Quyền bào chữa là quyền tố tụng Hiến định quan trọng của bị can, bị cáo được cụ thể hóa trong pháp luật hình sự. Bị can, bị cáo được có thể tự bào chữa hoặc nhờ (mời) người bào chữa. Quyền bào chữa của bị can, bị cáo được thực hiện ngay từ giai đoạn điều tra và có thể xuyên suốt quá trình tố tụng ở các giai đoạn. Trong thủ tục rút gọn, tất cả các trình tự, thủ tục tố tụng đều được rút ngắn thời gian, vậy điều này có ảnh hưởng đến quyền bào chữa của bị can, bị cáo không?

 Khi xét xử vụ án theo thủ tục rút gọn, tổng thời gian điều tra, truy tố và xét xử rất ngắn, 42 ngày kể từ khi người phạm tội quả tang bị bắt cho đến khi đưa ra xét xử sơ thẩm (theo Bộ luật hiện hành thì thời gian này là 01 tháng), trong khi đó, đối với vụ án ít nghiêm trọng, nếu thực hiện theo quá trình tố tụng thông thường thì tổng thời gian tối đa là 7 tháng 15 ngày. Với thời gian ngắn như vậy, liệu bị can, bị cáo có thể thực hiện hiệu quả quyền bào chữa cho mình hay không, đặc biệt là đối với những bị can, bị cáo trình độ văn hóa và hiểu biết pháp luật thấp. Thực tiễn cho thấy, với mô hình tố tụng hiện nay của nước ta, việc thực hiện quyền bào chữa còn có nhiều hạn chế ngay cả với thủ tục tố tụng thông thường nên khi áp dụng thủ tục rút gọn, chắc chắn quyền bào chữa của bị can, bị cáo càng khó đạt hiệu quả cao. Đây cũng là một trong những lí do mà thủ tục rút gọn rất ít khi được áp dụng. Vì vậy, để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo nói chung và quyền bào chữa nói riêng, theo chúng tôi, Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi nên quy định khi áp dụng thủ tục rút gọn thì sự tham gia của người bào chữa là bắt buộc. Nếu bị can, bị cáo không yêu cầu thì các cơ quan tiến hành tố tụng phải cử người bào chữa cho họ.

          Thủ tục rút gọn là một hình thức tố tụng nhằm mục đích rút ngắn, đơn giản hóa quá trình tố tụng nhưng vẫn đảm bảo tính khách quan, chính xác trong quá trình giải quyết vụ án, đảm bảo được các quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo và những người tham gia tố tụng khác. Quy định này hoàn toàn phù hợp với điều kiện và yêu cầu thực tiễn trong giải quyết các vụ án hình sự của nước ta hiện nay. Vì vậy để phát huy hiệu quả của thủ tục rút gọn cần phải tiếp tục nghiên cứu, bổ sung để hoàn thiện các quy định này.

                                                                                 Phan Thanh Hoa

                                                                                Phòng 3 – Viện KSND tỉnh

 

 

                                           

 

 

 

 

 

 

    Ý kiến bạn đọc


    ĐĂNG NHẬP