KHÔNG TÁCH VỤ ÁN KHI NGƯỜI BỊ HẠI SAU ĐÓ LÀ BỊ CAN
09:01 27/09/2017

Ngày 25/9/2017,  Tạp chí Kiểm sát Online đã đăng bài “Có tách vụ án khi ng ười bị hại sau đó là bị cáo?” của tác giả Trần Thị Kim Xuân, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Việt Trì.

Theo nội dung vụ án do tác giả cung cấp:  Năm 2015, tại gia đình anh S, ở huyện V, tỉnh P, nhóm thanh niên gồm: S, M, L và C đang uống rượu và ăn cơm, thì có B đến chơi, sau đó B ở lại cùng uống rượu cùng mọi người. Tại đây, L có mời B uống 01 ly rượu nhưng B từ chối nên giữa L và B có xảy ra mâu thuẫn, cự cãi nhau. L đi xuống gian bếp nhà S lấy một con dao dựa dài 30 cm, rồi đi lại gần chỗ B và dùng tay phải giơ dao chém về phía B nhưng được C can ngăn, L đẩy mọi người ra và tiếp tục dùng dao chém 01 nhát về phía B, B liền giơ tay trái lên đỡ nên bị lưỡi dao chém trúng vào cạnh ngoài bàn tay trái, gây thương tích ở mô út bàn tay trái phía bờ trụ, gãy nền đốt bàn ngón năm tay trái.

Do bị chém nên B vùng dậy định đánh trả L nhưng đã bị C dùng chân, tay đấm đá vào người, nhưng không gây thương tích gì. Thấy vết thương chảy nhiều máu nên B bỏ chạy về nhà cách đó khoảng 300m thì gặp V (là anh trai B). B nói cho V biết việc vừa bị đánh, chém tại nhà S. Do bực tức vì thấy em trai bị đánh gây thương tích, nên V đã đi vào phòng ngủ của V lấy thanh kiếm dài 85cm, rồi đi đến nhà S, B chạy theo sau. Lúc này tại nhà S, những người trong buổi liên hoan đang tập trung trước cổng. Do sợ B  sẽ quay lại đánh trả thù nên C đã dùng xe mô tô của mình chở theo L bỏ đi. Khi ra đến cổng nhà S thì gặp V đi đến. V giơ thanh kiếm lên và nói: “Thằng nào vừa chém em tao”, thấy vậy C điều khiển xe mô tô chở L bỏ chạy. V cầm thanh kiếm đuổi theo, thấy vậy anh M đã chạy tới ôm người V để ngăn không cho V đuổi theo. Do bị giữ lại nên V vùng người và đẩy M ra, rồi vung thanh kiếm lên chém 01 nhát vào khuỷu tay trái của M, làm gãy xương cánh tay trái. Đối với anh M, sau khi bị V chém đã được mọi người đưa xuống nhà S băng bó vết thương. Lúc này B đi đến nhà S và nhìn thấy mọi người đang đứng xung quanh M, do lầm tưởng đó là L, là người vừa chém mình nên B lấy con dao, đứng từ phía sau chém 01 nhát vào vùng đầu phía sau gáy của M.

Vụ án trên đã được Cơ quan CSĐT khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với V, B, L về tội ‘Cố ý gây thương tích’ theo quy định tại khoản 2 Điều 104 Bộ luật hình sự. Quá trình điều tra, vấn đề bồi thường dân sự đã được các bên thỏa thuận xong. Về hành vi phạm tội của các bị can đã rõ ràng, tuy nhiên về áp dụng các quy định của pháp luật để giải quyết vụ án, có hai quan điểm khác nhau :

Ý kiến thứ nhất cho rằng: Đây là 02 vụ án cố ý gây thương tích độc lập với nhau. Vụ án thứ nhất là L gây thương tích cho B và kết thúc khi B bỏ chạy về nhà cách nơi xảy ra tội phạm khoảng 300m. Vụ án thứ hai là B và V gây thương tích cho M. Do vậy, cần phải tách hành vi của L gây thương tích cho B thành một vụ án độc lập,  vì trong vụ án này B vừa có tư cách bị hại, vừa có tư cách bị can, giải quyết trong cùng một vụ án sẽ rất khó xác định tư cách tố tụng dẫn đến xâm hại nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Ý kiến thứ hai cho rằng: Không cần phải tách mà xử lý chung trong một vụ án, bởi lẽ : Hành vi của các bị can có liên quan đến nhau và xảy ra liên tục trong khoảng một thời gian ngắn; việc xử lý chung trong một vụ án sẽ giúp cho Cơ quan tiến hành tố tụng dễ dàng đánh giá tính chất, mức độ hành vi của từng người, từ đó sẽ có phán quyết chính xác hơn. Đồng thời, BLTTHS hiện nay và các văn bản hướng dẫn không có quy định nào cấm xử lý một người vừa là bị can, vừa là bị hại trong cùng một vụ án không được xét xử một lần. Vấn đề bồi thường dân sự đã được giải quyết xong, không có bên nào có yêu cầu đề nghị gì khác.

Với dữ liệu nội dung vụ án như trên, tôi có quan điểm như sau:

Căn cứ Điều 117 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về  nhập hoặc tách vụ án để tiến hành điều tra quy định:

“1. C ơ quan điều tra có thể nhập để tiến hành điều tra trong cùng một vụ án những trường hợp bị can phạm nhiều tội, nhiều bị can cùng tham gia một tội phạm hoặc cùng với bị can còn có những ng ười khác che giấu tội phạm hoặc không tố giác tội phạm quy định tại Điều 313 và Điều 314 của Bộ luật hình sự.

2. C ơ quan điều tra chỉ được tách vụ án trong những trường hợp thật cần thiết khi không thể hoàn thành sớm việc điều tra đối với tất cả các tội phạm và nếu việc tách đó không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan và toàn diện của vụ án.”

Điều 170 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 cũng quy định về nhập hoặc tách vụ án để tiến hành điều tra như sau:

“1. C ơ quan điều tra có thể nhập để tiến hành điều tra theo thẩm quyền trong cùng một vụ án khi thuộc một trong các trường hợp:

a) Bị can phạm nhiều tội;

b) Bị can phạm tội nhiều lần;

c) Nhiều bị can cùng thực hiện một tội phạm hoặc cùng với bị can còn có những ng ười khác che giấu tội phạm hoặc không tố giác tội phạm, tiêu thụ tài sản do bị can phạm tội mà có.

2. C ơ quan điều tra chỉ được tách vụ án trong những trường hợp thật cần thiết khi không thể hoàn thành sớm việc điều tra đối với tất cả các tội phạm và nếu việc tách đó không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án.”

Trên cơ sở của Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 (có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2018) thấy rằng về việc tách hoặc nhập vụ án để điều tra đều chung một mục đích là nhằm giải quyết vụ án kịp thời, toàn diện, đúng người, đúng tội, đúng quy định của pháp luật. Khoản 2 Điều 117 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 và khoản 2 Điều 170 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về tách vụ án để điều tra đều không chỉ rõ những trường hợp nào là không được tách vụ án mà chỉ quy định Cơ quan điều tra chỉ được tách vụ án trong những trường hợp thật cần thiết là “ khi không thể hoàn thành sớm việc điều tra đối với tất cả các tội phạm” (điều kiện cần) và chỉ khi “ việc tách đó không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án” (điều kiện đủ). Như vậy, trong quá trình điều tra, Cơ quan điều tra chỉ được tách vụ án khi đáp ứng đủ cả hai điều kiện nêu trên.

Nhận thấy, theo nội dung vụ án trên thì hành vi phạm tội của các bị can diễn ra trong không gian, thời gian liên tục ( các bị can phạm tội xảy ra liên tục trong khoảng một thời gian ngắn; địa điểm phạm tội là tại cùng một huyện- huyện V tỉnh P), nguyên nhân và hậu quả của hành vi phạm tội có tính liên kết với nhau theo chuỗi hành vi; thẩm quyền điều tra thuộc Cơ quan điều tra huyện V (không liên quan đến thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra huyện khác);... Đặc biệt, B phạm tội là do hành vi liền trước B bị L chém (B nhầm lẫn M là L). Trong vụ án này, M có mặt khi xảy ra vụ việc từ đầu đến cuối và khi B thực hiện hành vi phạm tội đối với M thì địa điểm xảy ra hành vi phạm tội cũng là tại nhà anh S. Do vậy, để xem xét hoàn cảnh, điều kiện dẫn đến việc B thực hiện hành vi phạm tội đối với M là do trước đó B bị L chém gây thương tích và B tưởng nhầm M là L nên đã chém M. Bởi vậy, đối với hành vi phạm tội của L đối với B thì B được xác định tư cách là người bị hại; còn đối với hành vi B gây thương tích cho M thì B với tư cách là bị can. Việc điều tra vụ án B tham gia với hai tư cách tham gia tố tụng vừa là người bị hại vừa là bị can không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan đồng thời lại đảm bảo cho việc giiar quyết vụ án đảm bảo tính toàn diện; không xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bị can mà ngược lại, việc tiến hành điều tra, giải quyết trong cùng một vụ án lại càng đảm bảo theo hướng có lợi khi xem xét hoàn cảnh phạm tội đối với B. Việc điều tra, truy tố, xét xử các bị can trong một vụ án ngoài việc không trái với các quy định của pháp luật hiện hành (kể cả pháp luật về dân sự và pháp luật hình sự) thì còn nhằm đảm bảo việc giải quyết vụ án một cách đơn giản (tránh sự phức tạp không đáng có), đảm bảo tính toàn diện, kịp thời và phù hợp nhất. Ngược lại, nếu tách vụ án để giải quyết thì sẽ không đảm bảo tính khách quan, toàn diện,  không cần thiết và vi phạm khoản 2 Điều 117 Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành.

Trong vụ án này, kể cả trường hợp việc giải quyết dân sự trong vụ án hình sự nếu chưa thỏa thuận xong thì cũng không cần thiết phải tách vụ án để giải quyết theo hai vụ án độc lập mà chỉ cần khởi tố vụ án hình sự về tội Cố ý gây thương tích xảy ra tại xã, huyện V tỉnh P để điều tra theo quy định. Việc điều tra, truy tố, xét xử không bị xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bị can cũng như những người tham gia tố tụng khác.

Thực tế, trong một vụ án hình sự, một người có thể tham gia vụ án với nhiều tư cách tham gia tố tụng như đồng thời vừa là bị can vừa là người bị hại, vừa là bị can vừa là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, vừa là bị can vừa là người làm chứng (đối với vụ án nhập để điều tra),…Điều quan trọng là khi điều tra, truy tố, xét xử vụ án cần phải đảm bảo các quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng được thực hiện nghiêm minh, khách quan, công bằng.

Bởi vậy, tôi đồng tình với ý kiến thứ hai là không cần phải tách vụ án mà chỉ cần xử lý chung trong một vụ án đối với cả ba bị can L, V và B.

Trên đây là quan điểm của cá nhân tôi trong việc giải quyết vụ án trên. Rất mong được học hỏi, trao đổi nghiệp vụ với các đồng chí, đồng nghiệp./.

Đinh Thị Phương Thanh

    Ý kiến bạn đọc


    ĐĂNG NHẬP